Sztuka Art Deco - geneza, cechy i główne nurty stylu

Historia sztuki składa się z różnych epok, które po dziś dzień inspirują nas i są podstawą aranżacji wnętrz oraz sztuki użytkowej w naszym otoczeniu. Jednym z najbardziej fascynujących nurtów w sztuce na przestrzeni wieków jest styl Art Deco, który przypada na dwudziestolecie międzywojenne. Styl ten nastąpił po wcześniejszej secesji, która była popularna na przełomie XIX i XX wieku. Uznawany za podwaliny sztuki nowoczesnej styl obejmował wiele różnych dziedzin i był widoczny nie tylko w malarstwie art deco, architekturze, czy kulturze, ale także w modzie i designie. Nigdy wcześniej nie sposób było szukać nurtu, w którym sztuka nowoczesna nadawałaby użytkowej funkcji luksusowym przedmiotom na tylu płaszczyznach.

Czego się dowiesz z tego artykułu?

• Jaka jest geneza stylu Art Déco

• Jakie są cechy charakterystyczne stylu art deco

• Art Deco w Polsce - wystawa w Paryżu

Z naszego artykułu dowiecie się, dlaczego Art Deco jest tak wyjątkowym stylem oraz poznacie jego historię zarówno na świecie jak i w Polsce. Pokażemy Wam, jakie są charakterystyczne cechy tego nurtu, które należy znać, a także jak poszczególne z nich przekładają się na estetykę różnych dziedzin tj. malarstwo, aranżacje wnętrz, czy design. Skupimy się na jednej z najbardziej stylowych sztuk dekoracyjnych, która wciąż inspiruje i zachwyca twórców przemysłu współczesnego do tworzenia unikatowego wzornictwa stylizowanego właśnie na stylu Art Deco.

Geneza stylu Art Déco

Początek Art Deco przypada na lata dwudzieste XX wieku (po I wojnie światowej) i choć powstał w Europie, szybko rozprzestrzenił się również na inne kontynenty, gdzie szczególnie dużą rolę odegrał w Ameryce Północnej. Geneza stylu Art Déco to złożony temat, na który miało wpływ wiele czynników historycznych, społecznych oraz kulturowych.

Sztuka art déco w szalonych latach XX-tych

Lata dwudzieste XX wieku były czasem wielkich zmian na wielu płaszczyznach, również w sztuce. Społeczeństwo przechodziło przez szereg transformacji obyczajowych, ponadto było również zmęczone wojną i wszechobecnym chaosem. Wszechobecne zmiany sprawiły, że zaczęły kształtować się nowe nurty w sztuce, mające na celu stworzenie oryginalnych rozwiązań zarówno ideowych jak i artystycznych.

Wtedy właśnie powstało wiele innowacyjnych nurtów tj. dadaizm, kubizm, futuryzm oraz właśnie Art Deco. Miało ono przynieść ludziom nadzieję na lepsze jutro, symbolizując ład, nowoczesność oraz ekstrawagancję. Poprzez intensywny rozwój przemysłowy, jaki nastąpił w tamtym okresie powstała możliwość wykorzystania innowacyjnych tworzyw oraz materiałów, które umożliwiły stworzenie całkiem nowych rozwiązań m.in. architektonicznych, meblarskich, a także w malarstwie, rzeźbie oraz sztuce użytkowej.

Sztuka art déco a secesja

Styl Art Deco, był odpowiedzią na poprzedzającą go secesję (fr. art. nouveau), która poprzez swoje organiczne kształty i dla niektórych niezrozumiałe formy, była meczącym nurtem, który nie wpasowywał się w bieżące czasy. W rzeczywistości Art Deco było swego rodzaju kontynuacją art nouveau, przystosowaną do obowiązujących wydarzeń, stąd zmiany w formie oraz kolorystyce sztuk dekoracyjnych. Społeczeństwo chciało otaczać się nowoczesnymi, bardziej geometrycznymi formami, które mimo swojego piękna byłyby również praktyczne, czego próżno było szukać w secesyjnym wzornictwie przemysłowym. Twórcy Art Deco stawiali na innowacyjność, funkcjonalność oraz ponadczasowe piękno, co można zauważyć we wszystkich projektach z tej epoki.

Inspiracja egzotyką w stylu Art Deco

Okres międzywojenny to czas wielkich odkryć archeologicznych m.in. na terenie Egiptu, to właśnie wtedy Howard Carter w 1922 roku odkrył grobowiec Tutanchamona nieopodal Luxoru. Świat obiegły fotografie przedstawiające bogato zdobione wnętrza komnat grobowych i tak narodziła się tutmania (nazwa pochodzi od imienia faraona Tutanchamona), którą artyści zaczęli wykorzystywać w licznych projektach nurtu Art Deco. Kontrastujące kolory, złocenia, geometryczna symetria i dopracowane detale, to tylko niektóre z elementów, które miały wpływ na rozwój tego nurtu.

Jednak Egipt nie był jedynym egzotycznym kierunkiem, z którego czerpano inspiracje w stylu Art Deco. Dzięki coraz większej ilości odkryć geograficznych, ich dokumentacji oraz publikacji zdjęć, artyści mieli możliwość zobaczenia innych dalekich kultur m.in. Afryki, Azji oraz Bliskiego Wschodu, z których różnorodne wzory i motywy często były widoczne w meblach oraz dekoracjach w stylu Art Deco.

Jak widać geneza stylu Art Deco jest niezwykle złożona na wielu płaszczyznach, dzięki czemu jest tak różnorodna. Na przestrzeni lat ten wielowymiarowy styl objął wszystkie formy sztuki czystej i użytkowej, czyniąc go sztuką totalną, której wpływy zauważyć można było w tamtym okresie na każdym kroku.

Cechy charakterystyczne art deco

Styl Art Deco posiada mnóstwo cech charakterystycznych, które wyróżniają go na tle innych nurtów w sztuce. Wśród najważniejszych można wyróżnić:

• Geometrię i symetrię, które występują w niemalże każdym projekcie w stylu Art Deco. Regularne kształty i figury geometryczne, wśród których znaleźć można liczne trójkąty, koła, czy romby stały się podstawą architektury, sztuki oraz meblarstwa.

• Luksus, elegancja i bogate zdobienia- wszelkie materiały, które zostały wykorzystane do produkcji dekoracji, aranżacji wnętrz oraz budowy budynków to materiały wysokiej jakości, które nadają projektom wyjątkowy charakter i szyk. Chrom, marmur, kość słoniowa, liczne złocenia, rzeźbione wzory, ekskluzywne tkaniny czy egzotyczne gatunki drewna to często spotykane surowce, którymi chętnie ozdabiano liczne projekty.

• Egzotyczne motywy- fascynacja kulturami dalekich krajów pozwoliła na stworzenie niepowtarzalnych projektów, w których chętnie wykorzystywano wzory orientalne, afrykańskie, a nawet azteckie.

• Kontrastową kolorystykę i złamane linie- Art Deco w porównaniu do sennej, wręcz baśniowej secesji posiadało znacznie bardziej ostre charakterystyczne geometryczne linie. Kontrastowa kolorystyka natomiast była łączona z ciemnymi odcieniami, dlatego do pastelowych wnętrz często wykorzystywano ciężkie, masywne ciemne meble.

• Nowoczesność- w epoce rozkwitu Art Deco ludzie mieli obsesję na punkcie prędkości, co kojarzyło się im z nowoczesnością i możliwością przemieszczenia się. Ponadto często podkreślano aerodynamikę przedmiotów za pomocą poziomych pasów oraz ich opływowych kształtów. Aby podkreślić innowacyjność przedmiotów, wykorzystywano nowoczesne materiały m.in. stal nierdzewną, beton oraz żelbeton. Z czasem w oparciu o te cechy wykształcił się osobny styl o nazwie streamline.

​

Art Deco w Polsce - wystawa w Paryżu

W dwudziestoleciu międzywojennym w Polsce styl Art Deco rozwijało się bardzo prężnie na wielu płaszczyznach. W 1925 roku w Paryżu wystartowała "Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes" (Międzynarodowa Wystawa Sztuk Dekoracyjnych), która miała za zadanie rozpowszechnić innowacje w sztuce, designie i wzornictwie, a także wypromować ich twórców na arenie międzynarodowej. Podczas imprezy oprócz dzieł sztuki prezentowano również nowoczesne rozwiązania przemysłowe, oraz rzemieślnicze, a wydarzenie miało duży wpływ na rozwój nurtu Art Deco.

Reprezentacja Polski na Międzynarodowej Wystawie Sztuk Dekoracyjnych

Podczas Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes brała udział również reprezentacja twórców z naszego kraju. Józef Czajkowski- znany artysta dwudziestolecia międzywojennego zaprojektował pawilon, gdzie znajdowały się projekty polskich twórców, a od strony wejścia widniał napis "REPUBVLIQUE POLONAISE". Nazwa wystawy "Arts Décoratifs" stała się początkiem nazwy nurtu w sztuce "Art Déco". Reprezentacja Polski spotkała się z bardzo dobrym odbiorem i została doceniona przez wiele cenionych osobowości ze świata sztuki w tamtym okresie. Wśród wystawianych dzieł znaleźć można było obrazy Tamary Łempickiej ("Autoportret w zielonym Bugatti" oraz "Dziewczyna w zieleni"), czy malowidła, związanej z warsztatami krakowskimi Zofii Stryjeńskiej, które powstały z zamiłowania do sztuki ludowej.